[Η γλώσσα: φορέας του αριστοφανικού χιούμορ]

Με λύπη πρέπει να διαπιστώσει κανείς ότι πέρα από την κριτική εργασία στα έργα του Αριστοφάνη που σώζονται, έχει πολύ παραμεληθεί το πρόβλημα της επεξεργασίας των στοιχείων του αριστοφανικού χιούμορ. Όσο άφθονα κι αν έχει γίνει εκμετάλλευση της κωμικότητας των καθημερινών καταστάσεων, μολαταύτα φορέας αυτού του χιούμορ είναι προπάντων η γλώσσα. Ανεξάντλητος ο Αριστοφάνης στη συσσώρευση συχνά μεγαλοφυών, συχνά ενοχλητικών λογοπαίγνιων...Σ’ αυτά δουλεύει αντιστρέφοντας τη σημασία της λέξης και χρησιμοποιώντας παρηχήσεις, μέσα δηλαδή, που σε όλες τις εποχές είναι συνηθισμένα στη γλώσσα του λαού. Το ίδιο συμβαίνει και όταν εκμεταλλεύεται γενναία όλες τις δυνατότητες διαστροφής και παρερμηνείας, που του προσφέρουν τα κύρια ονόματα. Σε υπερβολικό βαθμό χρησιμοποιεί ο Αριστοφάνης πολυσύνθετες λέξεις, οι οποίες –προπάντων στο πνίγος των παραβάσεων και στα αγωνιστικά μέρη– καταντούν απίθανα λεξιλογικά τέρατα. Ένα σταθερό χαρακτηριστικό αυτής της γλώσσας είναι ακόμα η ασυμφωνία των ετερογενών στοιχείων. Βασικό στρώμα είναι η αττική διάλεκτος, όπως τη μιλούσαν στην εποχή του ποιητή. Ενώ λοιπόν με χοντροκομμένους χυδαϊσμούς κατεβαίνει όχι σπάνια κάτω απ' αυτό το επίπεδο, από την άλλη μεριά αδράχνει και με τα δυο του χέρια από τον πλούσιο θησαυρό της ποιητικής γλώσσας. Αυτό το κάμνει κυρίως με τον σκοπό να επιτύχει κωμικό αποτέλεσμα παρωδώντας τον υψηλό τραγικό τόνο, χρησιμοποιεί όμως πότε πότε, ιδιαίτερα στα λυρικά μέρη, και ποιητικούς τύπους χωρίς τέτοια πρόθεση. Έτσι η ποικιλία της γλώσσας είναι ακριβώς ο καθρέφτης εκείνης της άλλης, της ποικιλίας του περιεχομένου, μέσα στην οποία πραγματικά και φανταστικά στοιχεία ανακατώνονται με ανεπανάληπτον τρόπο.

[πηγή: Διασκευή από A. Lesky, Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας μτφ. Γ. Τσοπανάκη, σ. 630-1, Θεσσαλονίκη 1964]