Γενική θεώρηση του λόγου

1. Ο Niebuhr (Vorlesungen über alte Geschichte, V, 300), παρατηρεί για τον Αρεοπαγιτικό: «Ο Αρεοπαγιτικός είναι ένα ολότελα αφελές έργο· δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια θρηνωδία του τύπου: αχ, να ξαναρχόταν πίσω η παλιά χρυσή εποχή! Όμως δεν υπάρχει η παραμικρή πρόταση για το πώς θα μπορούσε αυτή η παλιά χρυσή εποχή να ξανάρθει».
   Συμφωνείτε με την άποψη αυτή ή όχι; Σε κάθε περίπτωση δικαιολογήστε τις απόψεις σας.
2. Η χρονολόγηση του Αρεοπαγιτικού βασίζεται σε ορισμένες αναφορές του ίδιου του λόγου που αξιοποιούνται από την έρευνα. Ποια απ' τα στοιχεία που κάνουν την εμφάνισή τους στις παραγράφους 8-10 θα θεωρούσατε ότι μπορούν να αξιοποιηθούν για τη χρονολόγηση του λόγου;
3. Έχει λεχθεί ότι αν θερμάνεις ένα αυγό υπάρχει περίπτωση να προκύψει ένα κλωσσόπουλο, ενώ αν θερμάνεις μια πέτρα δεν πρόκειται να προκύψει τίποτε. Πώς βλέπετε η αντίληψη αυτή - η οποία προσανατολίζει στο εσωτερικό των φαινομένων - να βρίσκει εφαρμογή στον Αρεοπαγιτικό του Ισοκράτους;
4. Ο ρήτορας ασκεί κριτική σε πολλά σημεία του λόγου του στη σύγχρονή του δημοκρατία. Ποια στοιχεία αυτής της κριτικής σάς φαίνονται βάσιμα;
5. Μια λαϊκή παροιμία συμβουλεύει:

   «Αλί που τον-ε δέρνουν εκατό
   και δεν τον δέρνει ο νους του».

   Με ποια απ' τις αντιλήψεις του Ισοκράτους βρίσκετε να συμπίπτει το νόημα της παροιμίας;
6. Σε ποια σημεία του λόγου του Ισοκράτους θα μπορούσατε να διακρίνετε υπερβολές ή ακόμα και διαστρεβλώσεις της πραγματικότητας;
7. Μια παρατήρηση που θα μπορούσε να γίνει στα λεγόμενα του Ισοκράτους είναι ότι περιορίζεται στην κριτική των ηθών, του τρόπου διαπαιδαγώγησης (τ. έ. του «εποικοδομήματος») και δεν κάνει προτάσεις για αλλαγές στη «βάση» (τ.έ. οικονομικού - κοινωνικού χαρακτήρα). Πώς θα αντιμετωπίζατε μια τέτοια κριτική;
8. Ο Ισοκράτης αποδίδει όλες τις παλαιότερες επιτυχίες και γενικά την ακμή της αθηναϊκής κοινωνίας στην «πάτριον πολιτείαν». Θα συμφωνούσατε με μια τέτοια οπτική;
9. Υπάρχει κάποια ομοιότητα στη συμπεριφορά των Αθηναίων πολιτών, συγχρόνων του Ισοκράτους, με αυτήν των σημερινών Ελλήνων πολιτών, κι αν ναι, σε ποιους τομείς εντοπίζεται;
10. Το 458 π.Χ., τέσσερα χρόνια μετά την κατάλυση των εξουσιών του Αρείου πάγου από τον Εφιάλτη (462 π.Χ.), ο Αισχύλος πλέκει στις Εὐμενίδες (στ. 681 κ.ε.), διά στόματος Αθηνάς, το εγκώμιο του πανσέπτου βουλευτηρίου, ασκώντας έμμεσα κριτική στις αποφάσεις των δημοκρατικών:
    «..................................... ἐν δὲ τῷ σέβας
    ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν
    σχήσει τό τ᾽ ἧμαρ καὶ κατ᾽ εὐφρόνην ὁμῶς,
    αὐτῶν πολιτῶν μὴ ᾽πικαινούντων νόμους
    κακαῖς ἐπιρροαῖσι· βορβόρῳ δ᾽ ὕδωρ
    λαμπρὸν μιαίνων οὔποθ᾽ εὑρήσεις ποτόν.
    τὸ μήτ᾽ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον
    ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν,
    καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν.
    τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν;
    τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας
    ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον
    ἔχοιτ᾽ ἄν, οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει,
    οὔτ᾽ ἐν Σκύθῃσιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις.
    κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον,
    αἰδοῖον, ὀξύθυμον, εὑδόντων ὕπερ
    ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι».

(Αισχύλου Εὐμενίδες, στ. 690 - 706)