Ρητορικά Κείμενα (Β Λυκείου Ανθρωπιστικών Σπουδών) - Βιβλίο Μαθητή
§§ 39-40 §§ 43-45 Επιστροφή στην αρχική σελίδα του μαθήματος

 

ΚείμενοΕικόνα

Προληπτική μέριμνα για την ηθική διαπαιδαγώγηση

 
      [41] Δεῖν δὲ τοὺς ὀρθῶς πολιτευομένους οὐ τὰς στοὰς ἐμπιπλάναι γραμμάτων, ἀλλ᾽ ἐν ταῖς ψυχαῖς ἔχειν τὸ δίκαιον· οὐ γὰρ τοῖς ψηφίσμασιν, ἀλλὰ τοῖς ἤθεσιν καλῶς οἰκεῖσθαι τὰς πόλεις, καὶ τοὺς μὲν κακῶς τεθραμμένους καὶ τοὺς ἀκριβῶς τῶν νόμων ἀναγεγραμμένους τολμήσειν παραβαίνειν, τοὺς δὲ καλῶς πεπαιδευμένους καὶ τοῖς ἁπλῶς κειμένοις ἐθελήσειν ἐμμένειν. [42] Ταῦτα διανοηθέντες οὐ τοῦτο πρῶτον ἐσκόπουν, δι᾽ ὧν κολάσουσι τοὺς ἀκοσμοῦντας, ἀλλ᾽ ἐξ ὧν παρασκευάσουσι μηδὲν αὐτοὺς ἄξιον ζημίας ἐξαμαρτάνειν· ἡγοῦντο γὰρ τοῦτο μὲν αὑτῶν ἔργον εἶναι, τὸ δὲ περὶ τὰς τιμωρίας σπουδάζειν τοῖς ἐχθροῖς προσήκειν.  
 

 

 

γλωσσικά σχόλιαΕικόνα

41 πολιτεύομαι εδώ: έχω έναν ορισμένο τύπο διοικήσεως, διοικούμαι
  ἐμπιπλάναι απαρ. Ενεστ. του ρήματος ἐμπίπλημι (ἐν + πίμπλημι): γεμίζω. Η αποβολή του μ του ρ. πίμπλημι, για αποφυγή της χασμωδίας που προκύπτει από την ύπαρξη τριών μ σε μια λέξη
  ἁπλῶς εν γένει, γενικά, με γενικό τρόπο· αντίθετο του «ἀκριβῶς»
  ἐμμένω μένω σταθερός, μένω πιστός, τηρώ
42 κολάζω τιμωρώ, πρβλ. «κόλαση»: η (μετά θάνατον) τιμωρία
  ἀκοσμέω, -ῶ συμπεριφέρομαι απρεπώς, ατακτώ
  ἐξαμαρτάνω κάνω σφάλμα, παράβαση

 

 

ερμηνευτικά σχόλιαΕικόνα

41 τὰς στοὰς ἐμπιπλάναι γραμμάτων από την εποχή του Σόλωνα οι νόμοι αναγράφονταν και τοποθετούνταν στη Βασίλειο στοά (πρβλ. Ἀριστοτέλους, Ἀθηναίων Πολιτεία, 7, 1: «Ἀναγράψαντες δὲ τοὺς νόμους εἰς τοὺς κύρβεις ἔστησαν ἐν τῇ στοᾷ τῇ βασιλείῳ καὶ ὤμοσαν χρήσεσθαι πάντες»). Οι στοές ήσαν υπόστεγα κτίσματα, είτε μεμονωμένα, είτε προσαρτημένα σε άλλο κτίσμα, που αποτελούνταν από οπίσθιο τοίχο, στέγη και πρόσοψη με ανοιχτή κιονοστοιχία. Χρησίμευαν κυρίως ως τόπος προφύλαξης από τον καύσωνα ή τη βροχή, και ανεγείρονταν συνήθως σε πολυσύχναστα μέρη (αγορές, γυμνάσια, ναούς, λιμάνια, κ.λπ.).
  οὐ γὰρ τοῖς ψηφίσμασιν ἀλλὰ τοῖς ἤθεσιν καλῶς οἰκεῖσθαι τὰς πόλεις ο Ισοκράτης ταυτίζει εδώ τα ψηφίσματα με τους νόμους, αν και υπάρχει μια κάποια διαφορά. Το δημόσιο δίκαιο των Αθηνών όριζε «ψήφισμα μηδέν, μήτε βουλῆς μήτε δήμου, νόμου κυριώτερον εἶναι», αρχή πάνω στην οποία βασίζεται και η «γραφή παρανόμων», δηλαδή η δημόσια δίωξη για παράνομο ψήφισμα, για ψήφισμα δηλαδή που έρχεται σε αντίφαση με προϋπάρχοντα, μη καταργημένο νόμο. Στην πράξη, πάντως, τα ψηφίσματα κατέληξαν να θεσπίζουν νέους νόμους χωρίς τη ρητή κατάργηση των παλαιών, κατάργηση που η Εκκλησία του Δήμου απέφευγε, λόγω θρησκευτικού κυρίως φόβου (Βλ. και Κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην αρχαία Ελλάδα, σελ. 175).
42 τὸ δὲ περὶ τὰς τιμωρίας σπουδάζειν τοῖς ἐχθροῖς προσήκειν στην αθηναϊκή δημοκρατία η δικαιοσύνη δεν κινείται αυτεπάγγελτα, αλλά επιλαμβάνεται της υποθέσεως εφ' όσον υπάρξει καταγγελία από κάποιον ιδιώτη (άμεσα ή έμμεσα θιγόμενο).

 

 

ΑσκήσειςΕικόνα

  1. «... καὶ τοὺς μὲν κακῶς... ἐθελήσειν ἐμμένειν.»: Ποια είναι και ποια συγκεκριμένη μορφή παίρνουν τα ρητορικά σχήματα που χρησιμοποιεί εδώ ο Ισοκράτης;
  2. Να μεταγραφεί στην αρχαία ελληνική η φράση: «Ο Ισοκράτης έλεγε ότι η μεν ρίζα της παιδείας είναι πικρή, αλλά ο καρπός γλυκός».
  3. Να απαντήσετε - στα αρχαία ελληνικά - στις παρακάτω ερωτήσεις:
    α) Τίσιν οἰκοῦνται καλῶς αἱ πόλεις;
    β) Τί ποιοῦσιν οἱ κακῶς τεθραμμένοι;
    γ) Τίνι ἡγοῦντο προσήκειν τὸ περὶ τὰς τιμωρίας σπουδάζειν;
  4. Ποια είναι τα αντιθετικά ζεύγη βάσει των οποίων οικοδομείται η παράγραφος 41;

 

Επιγραφή
Επιγραφή νόμου της Γόρτυνος (Εκδοτ. Αθηνών).