Νέμεση

Η Νέμεση είναι θεότητα και συγχρόνως αφηρημένη έννοια. Ως θεότητα της αποδίδουν ένα μύθο· ο Δίας την ερωτεύεται και η Νέμεση, που είναι μία από τις κόρες της Νύκτας, ζητά να αποφύγει τις περιπτύξεις του θεού, γι΄ αυτό παίρνει χίλιες διαφορετικές μορφές και τελικά μεταμορφώνεται σε χήνα. Ο Δίας όμως γίνεται κύκνος και ενώνεται μαζί της. Η Νέμεση γέννησε ένα αυγό, που το περισυνέλεξαν οι βοσκοί και το έδωσαν στη Λήδα. Από το αυγό αυτό βγήκαν η Ελένη και οι Διόσκουροι. Ο μύθος αυτός έχει σχέση με τη συμβολική αξία της Νέμεσης· η Νέμεση είναι πράγματι η προσωποποίηση της «θείας εκδίκησης» –κάποτε η θεότητα, η οποία, όπως οι Ερινύες τιμωρεί το έγκλημα– όμως συχνότερα η δύναμη, που είναι επιφορτισμένη να χτυπά κάθε «υπερβολή», π.χ. την υπερβολική ευτυχία των θνητών ή ακόμη την αλαζονεία των βασιλιάδων, κτλ. Το σημείο αυτό αποτελεί βασική αντίληψη του ελληνικού πνεύματος· καθετί που υπερβαίνει τη φύση του, καλό ή κακό, εκτίθεται στον κίνδυνο της εκδίκησης των θεών. Τείνει, πράγματι, να διαταράξει την τάξη του κόσμου, να βάλει σε κίνδυνο την παγκόσμια ισορροπία και ως τέτοιο πρέπει να τιμωρηθεί, αν θέλουμε ολόκληρο το σύμπαν να παραμείνει όπως είναι. Έτσι ο Κροίσος, πανευτυχής για τα πλούτη και τη δύναμή του, οδηγήθηκε από τη Νέμεση στην εκστρατεία εναντίον του Κύρου, η οποία τελικά έφερε την καταστροφή του.

Στον Ραμνούντα, μια μικρή πόλη της Αττικής όχι μακριά από τον Μαραθώνα, στην πλευρά του στενού που χωρίζει την Αττική από την Εύβοια, η Νέμεση είχε ένα περίφημο ιερό. Το άγαλμα της θεάς το είχε σμιλεύσει ο Φειδίας από μάρμαρο της Πάρου, που είχαν φέρει οι Πέρσες και το προόριζαν για να κάμουν τρόπαιο ύστερα από την κατάληψη της Αθήνας. Είχαν δείξει μεγάλη σιγουριά για τη νίκη τους (σημείο υπερβολής) και έτσι δεν κατέλαβαν ποτέ την Αθήνα. Η Νέμεση του Ραμνούντα είχε υποκινήσει τον αθηναϊκό στρατό στον Μαραθώνα.

[πηγή: P. Grimal, Λεξικό της ελληνικής και ρωμαϊκής μυθολογίας, επιμ. ελλ. έκδ. Β. Άτσαλος, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 1991]