Ο άνθρωπος στο Σοφοκλή

[…] Ο Σοφοκλής μοιάζει να προϋποθέτει την άποψη ότι το ανθρώπινο πνεύμα διαθέτει ύψιστη αξιοπρέπεια και αξία: ο άνθρωπος μπορεί να είναι γενναίος, έξυπνος, ηθικά δυνατός, σπλαχνικός (αν και την ίδια στιγμή γεμάτος από ό,τι ο Bernard Knox ονομάζει ‘παράφορη αυτοεκτίμηση’) και πάνω από όλα είναι ικανός να αντιμετωπίσει τη συμφορά με καρτερικότητα και όχι με την ακαταλόγιστη υποταγή ενός ζώου. Αυτά τα ποιοτικά χαρακτηριστικά δεν αναιρούνται, ούτε ακυρώνεται η αξία τους, από την παρουσία της δυστυχίας, του πόνου και της αδικίας στον κόσμο – ό,τι οι αρχαίοι Έλληνες αποκαλούσαν το κακόν. Εκείνο πάντα το αναγνώριζε ο ποιητής ως τμήμα της πραγματικότητας: παράλληλα με τη δυνατότητα του ανθρώπου για μεγάλες πράξεις υπάρχει η ανημποριά του και η θνητή του φύση. Μπορεί πράγματι να μοιάζει με θεό στα χαρίσματα και τα κατορθώματά του, αλλά παγιδεύεται στον απέραντο ιστό των περιστάσεων που ξεφεύγουν από τον έλεγχό του, περιορισμένος από το χρόνο, από την άγνοια του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος, από τα πάθη που παραλύουν την κρίση του ή υπονομεύουν τη βούλησή του, πάντοτε εκτεθειμένος στον κίνδυνο να καταστρέψει τον εαυτό του και τους άλλους εξαιτίας της ανικανότητας – ή της απροθυμίας του – να κατανοήσει.

[πηγή: P.E. Easterling – B.M.W. Knox, Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (μτφρ. Ν. Κονομή, Χρ. Γρίμπα, Μ. Κονομή), Παπαδήμας, Αθήνα 2005, σελ. 399]