Αρχαία Ελληνικά (μτφρ.) Ηροδότου Ιστορίες (Α Γυμνασίου) - Βιβλίο Μαθητή
Αρχαία Ελληνικά (μτφρ) Ηροδότου Ιστορίες (Α Γυμνασίου) Περίληψη Επιστροφή στην αρχική σελίδα του μαθήματος

EΙΣΑΓΩΓΗ

ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΗΡΟΔΟΤΟΥ

Ελάχιστες πληροφορίες έχουμε για τη ζωή του Ηροδότου. Γεννήθηκε γύρω στο 485/484 π.Χ. στην Αλικαρνασσό, δωρική αποικία στα Ν.Δ. παράλια της Μικράς Ασίας, στην περιοχή που ονομαζόταν Καρία, απέναντι από την Κω. Οι κάτοικοι της Αλικαρνασσού είχαν αναπτύξει πολλές σχέσεις με τους ντόπιους Κάρες· άλλωστε στην εποχή του Ηροδότου στην εξουσία βρισκόταν ένας ντόπιος τύραννος, ο Λύγδαμης, άνθρωπος του Πέρση βασιλιά, στον οποίο ήταν υποτελής. Η οικογένεια του Ηροδότου ήταν μία από τις «επιφανείς» της πόλης. Το όνομα του πατέρα του, Λύξος, δείχνει καρική καταγωγή, το ίδιο και του θείου του, Πανύαση. Αντίθετα το όνομα της μητέρας και του αδελφού του, Δρυώ και Θεόδωρος, αντίστοιχα, όπως και του ίδιου του Ηροδότου, είναι ελληνικά. Λίγο πριν από τα είκοσί του χρόνια, κατέφυγε στη Σάμο, για να σωθεί, όταν ο θείος του πήρε μέρος σε εξέγερση κατά του τυράννου Λύγδαμη και σκοτώθηκε. Στη Σάμο ο Ηρόδοτος έμεινε μάλλον ως το 455/454 π.Χ., οπότε επέστρεψε για ένα διάστημα στην Αλικαρνασσό, όταν η τυραννία είχε πια καταργηθεί. Τότε υποθέτουμε ότι άρχισε τα ταξίδια του ή λίγο αργότερα γύρω στο 450/440 π.Χ., όταν εγκαταστάθηκε στην Αθήνα.

ΤΑΞΙΔΙΑ

Αναμφισβήτητα ήταν ένας από τους πιο πολυταξιδεμένους αρχαίους συγγραφείς, αφού επισκέφθηκε όλο σχεδόν τον γνωστό (στους Έλληνες) κόσμο της εποχής. Μάλλον όμως δεν θα μάθουμε ποτέ πού ακριβώς πήγε και πότε. Από το έργο του έχουμε πληροφορίες ότι πήγε στον Εύξεινο Πόντο, στην Κολχίδα, την Ολβία, την Κριμαία, την Αζοφική θάλασσα – ίσως στα παράλια της Θράκης και της Μακεδονίας - στην Περσία, στην Εγγύς και Μέση Ανατολή, την Αίγυπτο, την Κάτω Ιταλία, τη Σικελία και την Κυρηναϊκή. Στο χάρτη (της σ. 41) μπορείτε να βρείτε τις χώρες αυτές, ενώ στο χάρτη «ο κόσμος του Ηροδότου» (της σ. 51), θα δείτε πώς έβλεπε ο ίδιος τον κόσμο της εποχής του. Σταθμό στα ταξίδια του αποτέλεσε η εγκατάστασή του στην Αθήνα, από όπου έφυγε το 444 π.Χ., για να πάρει μέρος μαζί με τον σοφιστή Πρωταγόρα στην ίδρυση της αποικίας των Θουρίων στην Ιταλία, ίδρυση που εντασσόταν στην πανελλήνια πολιτική του Περικλή.

Για το τέλος του υπάρχουν διάφορες παραδόσεις: ότι επέστρεψε στην Αθήνα, όπου και πέθανε ή ότι έζησε ως το τέλος της ζωής του στους Θουρίους γράφοντας την Ἱστορίη. Η παράδοση ότι πέθανε στη Μακεδονία δεν φαίνεται πιθανή.

Εικόνα Εικόνα
Στα ερείπια της Αλικαρνασσού (δεξιά) –της πατρίδας του Ηροδότου– είναι χτισμένη η πόλη Μπόντρουμ (αριστερά).

 

ΕΠΟΧΗ – ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ –ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ

Οι περσικοί πόλεμοι δεν είχαν τελειώσει, όταν γεννήθηκε ο Ηρόδοτος στην Αλικαρνασσό, η βασίλισσα της οποίας, Αρτεμισία, πήρε μέρος με τα πλοία της στη ναυμαχία της Σαλαμίνας, στο πλευρό του Ξέρξη. Εγγονός της ήταν ο Λύγδαμης, ο τύραννος εξαιτίας του οποίου σκοτώθηκε ο θείος του Ηροδότου και ο ίδιος κατέφυγε στη Σάμο. Σ' αυτό το κλίμα έμαθε την αξία της ελευθερίας και ένιωσε το βάρος της τυραννίας. Όπως όλα τα παιδιά της εποχής του – και αιώνες μετά από την εποχή του – ο Ηρόδοτος μεγάλωσε με τα ομηρικά έπη, τα οποία μάλιστα λόγω του θείου του Πανύαση – ποιητή και «τερατολόγου», δηλαδή χρησμολόγου, μάντη – γνώρισε πολύ καλά, όπως φαίνεται από το έργο του. Η επίδραση του Πανύαση υποθέτουμε ότι ήταν καθοριστική, όχι μόνο για τη μόρφωση του νεαρού Ηροδότου αλλά και για τις πολιτικές του ιδέες. Στο έργο του παραθέτει πολλούς χρησμούς, στους οποίους δείχνει μεγάλο σεβασμό, δίνει ιδιαίτερη σημασία στο μυθικό ήρωα Ηρακλή και στους απογόνους του, ενώ είναι φανερή η άριστη γνώση της επικής ποίησης· όλα αυτά υπαινίσσονται την παρουσία του χρησμολόγου Πανύαση, ο οποίος έγραψε ανάμεσα στα άλλα και ένα έργο για τον Ηρακλή.

Εικόνα

Νόμισμα Θουρίων. Νομισματικό Μουσείο, Αθήνα. Η επίδραση της Αθήνας που πρωτοστάτησε στην ίδρυση των Θουρίων, φαίνεται και από την απεικόνιση της κεφαλής της Αθηνάς στη μία πλευρά του νομίσματος.

Στη Σάμο ήρθε σε στενότερη επαφή με το ιωνικό πνεύμα, το οποίο γνώριζε και από την Αλικαρνασσό, που, αν και δωρική στην ίδρυσή της, ανήκε στη σφαίρα επιρροής της Ιωνίας. Η ιωνική παιδεία του – η γνώση της ιωνικής διαλέκτου, ο ορθολογισμός1 και ο εμπειρισμός2– αναμφισβήτητα συμπληρώθηκε στη Σάμο, ενώ καλλιεργήθηκε η αγάπη του για τα ταξίδια και οξύνθηκε το φιλοπερίεργο πνεύμα του. Φαίνεται πως εντυπωσιάστηκε από τα μεγάλα έργα με τα οποία είχε κοσμήσει τη Σάμο ο τύραννος Πολυκράτης, αφού στο έργο του εκφράζει συχνά το θαυμασμό του και τα συγκρίνει με τα μνημεία της Αιγύπτου. Παρατηρώντας τα ο νεαρός Ηρόδοτος έμαθε να προσέχει τις λεπτομέρειες, να σημειώνει διαστάσεις, να περιγράφει με ακρίβεια.
Πολλά βέβαια θα διδάχτηκε από τα ταξίδια του, στα οποία στράφηκε «θεωρίης εἵνεκεν», δηλαδή για μόρφωση – αν και δεν αποκλείεται να ανέπτυξε σ' αυτά και κάποια εμπορική δραστηριότητα, αλλά αυτό είναι δευτερεύον. Το σημαντικότερο είναι ότι γνώρισε τόπους και λαούς, θαυμαστά μνημεία, ήθη και έθιμα παράδοξα. Με την περιέργεια που τον διέκρινε, ρωτούσε συνεχώς για καθετί που του έκανε εντύπωση, μετρούσε τις διαστάσεις των οικοδομημάτων και κρατούσε σημειώσεις. Έτσι απέκτησε τεράστια εμπειρία και συγκέντρωσε πολύτιμο υλικό, που μας το παρέδωσε με την ιστορία του. Βέβαια στην εποχή του τα ταξίδια ήταν δύσκολα· επιπλέον δεν εξασφάλιζε πάντοτε την άδεια να επισκεφθεί όποια μέρη ήθελε σε μια χώρα και δεν γνώριζε ξένες γλώσσες, γι' αυτό χρησιμοποιούσε διερμηνέα. Περισσότερο επηρεάστηκε από την Αθήνα, όπου εγκαταστάθηκε για ένα διάστημα. Η πόλη βρισκόταν τότε στον χρυσό αιώνα της και ήταν κέντρο μεγάλης πνευματικής κίνησης, μητρόπολη του ελληνισμού, πραγματικό σχολείο της Ελλάδος. Εκεί συμπλήρωσε τη μόρφωσή του, γνωρίστηκε με έξοχες πνευματικές προσωπικότητες· ανέπτυξε φιλικούς δεσμούς με τον Σοφοκλή, που τον επηρέασε στο έργο του και επηρεάστηκε από αυτόν, με τον Πρωταγόρα και τον Περικλή. Έτσι συμμετείχε με τον Πρωταγόρα στην ίδρυση των Θουρίων, στην Ιταλία, όπου γνώρισε τη διδασκαλία των Πυθαγορείων, με την οποία είχε έρθει σε επαφή ήδη από τον καιρό της Σάμου. Στην Αθήνα γνωρίστηκε καλύτερα και με την ιπποκρατική σχολή, που άκμαζε στην Κω και την Κνίδο. Ίσως σ' αυτό να οφείλεται το ενδιαφέρον του για τις ιατρικές ιδέες, που είναι φανερό στο έργο του.

ΑΡΧΕΣ TΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣTΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑΣ – ΛΟΓΟΓΡΑΦΟΙ

Όταν ο Ηρόδοτος αποφάσισε να γράψει για τα θαυμαστά έργα Ελλήνων και «βαρβάρων» και για το πώς πολέμησαν, υπήρχε ήδη μια παράδοση ιστοριογραφική, την οποία είχε γνωρίσει. Οι πρώτοι εκείνοι ιστοριογράφοι ονομάζονται «λογογράφοι», γιατί γράφουν σε πεζό λόγο (ο οποίος ονομαζόταν «λόγος» σε αντιδιαστολή με τον ποιητικό λόγο που ονομαζόταν «έπος»), όμως τα έργα τους δεν είναι ακριβώς ιστορικά. Είναι περιγραφές ταξιδιών με περιεχόμενο εθνογραφικό, γεωγραφικό και ιστορικό. Οι πρώτοι «λογογράφοι» εμφανίστηκαν στην Ιωνία, όχι τυχαία, αλλά γιατί στην Ιωνία η κοινωνία είχε προοδεύσει· είχε αναπτυχθεί το κριτικό και ερευνητικό πνεύμα που θέλει να απαλλαγεί από την κυριαρχία του μύθου, να καταλάβει τον κόσμο με τη λογική, να ερμηνεύσει το παρελθόν και να διατηρήσει στη μνήμη ό,τι αξίζει από αυτό· είχαν δημιουργηθεί δηλαδή οι προϋποθέσεις για την εμφάνιση της ιστοριογραφίας. Ως τότε οι άνθρωποι στήριζαν τις γνώσεις τους για το παρελθόν στην επική ποίηση, στην οποία μπορούν να εντοπιστούν ιστορικά γεγονότα, αλλά καλυμμένα κάτω από τους μύθους. Άλλωστε ο πεζός λόγος (στον οποίο ανήκει και η ιστοριογραφία) εμφανίστηκε μετά τον ποιητικό, γιατί πρώτα πρώτα προϋποθέτει ανεπτυγμένο σύστημα γραφής. Η ιστοριογραφία γεννήθηκε στην Ιωνία, η γλώσσα της είναι η ιωνική διάλεκτος, ακόμα και η λέξη «ιστορία» (ἱστορίη), που σημαίνει έρευνα, γνώση, πρωτοεμφανίστηκε στην Ιωνία. Ο αρχαιότερος λογογράφος είναι ο Κάδμος από τη Μίλητο, που έζησε κάπου στον 6ο αι., αλλά ο πιο αξιόλογος είναι ο Εκαταίος (μέσα 6ου αι.) που πρόσφερε πολλά στην έρευνα των πηγών και στο σύστημα χρονολόγησης με γενιές (κάθε γενιά ισοδυναμεί με 40 χρόνια). Το έργο του γνώριζε ο Ηρόδοτος, επηρεάστηκε από αυτό και χρησιμοποίησε πολλές από τις πληροφορίες του. Από τους άλλους λογογράφους έχουν διασωθεί λίγα αποσπάσματα, κάποιοι τίτλοι και ονόματα (Ξάνθος ο Λυδός, Χάρων ο Λαμψακηνός, Διονύσιος ο Μιλήσιος, Φερεκύδης ο Αθηναίος). Θεωρείται όμως ότι και αυτοί συνέβαλαν στη εξέλιξη της ιστοριογραφίας.

ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΗΡΟΔΟΤΟΥ

Ο Ηρόδοτος δεν έδωσε τίτλο στο έργο του· στο προοίμιό του χρησιμοποιεί τον χαρακτηρισμό Ἱστορίης ἀπόδεξις3. Οι Αλεξανδρινοί φιλόλογοι το ονόμασαν «Ἡροδότου Μοῦσαι», το χώρισαν σε εννέα βιβλία και έδωσαν σε καθένα το όνομα μιας μούσας. Θέμα και κύριος άξονας του έργου του είναι οι πόλεμοι Ελλήνων – Περσών, που αρχίζουν το 494 π.Χ. με την κατάπνιξη της Ιωνικής Επανάστασης και τελειώνουν το 479 π.Χ. με την κατάληψη του περσικού φρουρίου της Σηστού από τους Έλληνες. Ο Ηρόδοτος πιστεύει ότι η σύγκρουση αυτή (Ελλήνων –Περσών) μπορεί να κατανοηθεί και να ερμηνευθεί μόνο στο πλαίσιο της αντιπαράθεσης των δύο κόσμων που αντιπροσωπεύουν, Ευρώπης – Ασίας, γι' αυτό και εντάσσει τη σύγκρουση στο πλαίσιο αυτό. Έτσι αρχίζει την εξιστόρησή του από το 560 π.Χ., όταν ο βασιλιάς της Λυδίας Κροίσος υποτάσσει τις ελληνικές πόλεις της Ιωνίας, εγκαινιάζοντας τη σύγκρουση Ασίας- Ευρώπης. Με τη σειρά του ο Κροίσος θα υποταγεί στο βασιλιά Κύρο, ιδρυτή του περσικού κράτους, ο οποίος εφαρμόζει επεκτατική πολιτική. Ο Ηρόδοτος οργανώνει το υλικό του κατά τη διαδοχή των Περσών βασιλέων (Κύρος, Καμβύσης, Δαρείος, Ξέρξης) παρακολουθώντας τις κατακτήσεις τους. Πριν από κάθε αφήγηση μιας κατάκτησης όμως μας μιλάει για τους λαούς που υποτάσσουν οι Πέρσες βασιλείς. Για παράδειγμα στο πέμπτο βιβλίο βασικό θέμα είναι η ιωνική επανάσταση, περιλαμβάνονται όμως πολλές αφηγήσεις για γειτονικούς λαούς και χώρες, τη Φρυγία, την Καρία, τον Ελλήσποντο και την Κύπρο. Οι αφηγήσεις αυτές, που ονομάζονται παρεκβάσεις*, γιατί βγάζουν τον Ηρόδοτο έξω από το βασικό άξονα του έργου του, μας δίνουν συναρπαστικές ιστορίες, στοιχεία πολύτιμα κάποτε για πολλούς λαούς, για τα ήθη και τα έθιμά τους, την ιστορία τους, τη χώρα και τα μνημεία του πολιτισμού τους.

Δηλαδή δύο είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του ηροδότειου έργου: α) ότι δεν ακολουθεί αυστηρά το βασικό θέμα του, αλλά κάνει παρεκβάσεις ή παρενθήκες (οι όροι ανήκουν στον Ηρόδοτο), που μόνο έμμεσα συνδέονται με αυτό και β) ότι το υλικό της Ἱστορίης δεν είναι μόνο ιστορικό. Οι παρεκβάσεις έχουν περιεχόμενο γεωγραφικό, εθνογραφικό, λαογραφικό (λόγοι*) είτε είναι ιστορίες, συνήθως δραματικές ή άλλοτε ευτράπελες (νουβέλες*, ·ανέκδοτα*). Πολλές από τις ιστορίες αυτές είναι πραγματικά λογοτεχνικά αριστουργήματα. Κατά συνέπεια το έργο του χαρακτηρίζεται από ποικιλία. Στα χαρακτηριστικά αυτά φαίνεται η επίδραση από τα ομηρικά έπη, από το ιωνικό πνεύμα και τους Ίωνες λογογράφους, ιδίως από τον Εκαταίο.

ΠΑΤΕΡΑΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Το έργο του Ηροδότου, κάπου χίλιες σελίδες ενός σύγχρονου βιβλίου, σώθηκε ολόκληρο, αλλά δεν γνώρισε τη μεγάλη διάδοση που είχαν άλλα έργα. Αντίθετα επικρίθηκε συχνά ήδη από την αρχαιότητα. Ο Πλούταρχος από τη Θήβα έγραψε ολόκληρο βιβλίο για την «κακοήθεια» του Ηροδότου, γιατί στο έργο του αποδοκιμάζει τις πόλεις που έσπευσαν να πάρουν το μέρος των Περσών – και πρώτα πρώτα τη Θήβα. Αλλά και στη νεότερη εποχή, ιδίως το 19ο αιώνα, ορισμένοι μελετητές υποστήριξαν ότι η πολυμορφία του έργου του δεν επιτρέπει να τον χαρακτηρίσουμε ιστορικό. Ακόμα, καθώς μερικά από τα γραφόμενά του φαίνονταν απίστευτα, θεώρησαν ότι είναι «παραμυθάς» και όχι ιστορικός. Όμως η αρχαιολογική και ιστορική έρευνα απέδειξε ότι ο Ηρόδοτος είχε δίκιο σε πολλές περιπτώσεις που νόμιζαν ότι γράφει «παραμύθια». Βέβαια το έργο του περιέχει και ανακρίβειες και λάθη, αλλά τα περισσότερα είναι δικαιολογημένα, αν σκεφτούμε ότι αναφέρεται σε χώρες μακρινές, για τις οποίες δεν είχε πάντοτε γραπτές πηγές, ούτε και ήξερε τη γλώσσα τους. Δικαιολογημένα ο Ρωμαίος ρήτορας Κικέρων τον ονόμασε «πατέρα της ιστορίας»· ήταν ο πρώτος που κατανόησε την αξία που έχει η ιστορία για τον άνθρωπο και διέσωσε στην ανθρώπινη μνήμη γεγονότα κοσμοϊστορικής σημασίας. Μάλιστα σήμερα που η ιστορία συμπεριλαμβάνει και την καθημερινή ζωή του ανθρώπου το έργο του Ηρόδοτου είναι πολύ πιο «σύγχρονο» απ' ό,τι το έργο άλλων ιστορικών.

ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ - ΙΔΕΕΣ - ΑΞΙΕΣ

Βασική αντίληψη στο έργο του Ηροδότου είναι ότι η παραβίαση του μέτρου από τον άνθρωπο (ή η «υπερβολή», κόρος) τον οδηγεί στην ύβρη (αλαζονεία, υπέρβαση του μέτρου) και αυτό προκαλεί την οργή του θεού (νέμεση) και επιφέρει την καταστροφή (άτη), την τιμωρία του υβριστή (τίση). Στην εκδήλωση της ύβρης δεν συναντάμε πάντοτε όλα αυτά τα στάδια, ούτε σταθερά με τη σειρά αυτή, π.χ. η άτη μπορεί να είναι τύφλωση του νου ή καταστροφή του υβριστή, η νέμεση να σημαίνει τη θεϊκή οργή ή την τιμωρία. Το θείο φθονεί την ανθρώπινη ευτυχία, όταν μάλιστα ο ευτυχισμένος άνθρωπος υπερηφανεύεται γι' αυτή. Τα ανθρώπινα πράγματα παρουσιάζουν αστάθεια· κανείς δεν είναι ευτυχισμένος για πάντα, ούτε άνθρωπος ούτε πόλη- λαός. Η πορεία καθενός διαγράφει την καμπύλη που ακολουθεί το τόξο, γράφοντας σχηματικά έναν κύκλο (κυκλική αντίληψη της ιστορίας και της ανθρώπινης μοίρας*). Στο έργο του Ηροδότου αναδεικνύονται αξίες όπως το μέτρο – αξία ελληνική, που στέκεται απέναντι στην ανατολική υπερβολή και αναδεικνύεται ρυθμιστής των πράξεων Ελλήνων και Περσών – και η ελευθερία· ο Ηρόδοτος κρίνει μάλιστα τα πολιτεύματα ανάλογα με το βαθμό που τη διασφαλίζουν: τάσσεται υπέρ της δημοκρατίας, που προασπίζει την ελευθερία, και στρέφεται κατά της τυραννίας, που την καταργεί.

Ο Ηρόδοτος γνώρισε πολλούς λαούς, έμαθε να σέβεται τον «άλλο», τον ξένο, τη θρησκεία και τα έθιμά του. Ταξιδεύοντας διαπίστωσε την οικουμενικότητα της θρησκείας, γεγονός που ενίσχυσε την πίστη του. Ήταν προσηλωμένος στις παλαιές ηθικές δοξασίες και την παλαιά θρησκευτική πίστη. Στο έργο του πολλές φορές παραθέτει χρησμούς, τους οποίους σέβεται, όνειρα και θαύματα. Γι' αυτό, αν και ακολουθεί τον ιωνικό ορθολογισμό, επιδιώκοντας να κρίνει με τη λογική τα πράγματα και τις αιτίες των γεγονότων, πολλές φορές δέχεται εξηγήσεις που βρίσκονται έξω από το πεδίο της λογικής.

ΜΕΘΟΔΟΣ

Σταθερή επιδίωξη του Ηροδότου είναι η ανακάλυψη της αλήθειας, για την οποία βασίζεται περισσότερο στην «αυτοψία», στην προσωπική του έρευνα, και μόνο όταν δεν του αρκεί αυτό στηρίζεται στους άλλους, για να πάρει πληροφορίες. Ελέγχει με τη λογική και την εμπειρία τις πληροφορίες και τις πηγές του. Πολλές φορές ακούει απίστευτα πράγματα, τα παραθέτει όμως και τα αφήνει στην κρίση μας – είτε λέγοντας ότι δεν τα πιστεύει, είτε πληροφορώντας μας απλώς ότι «έτσι λένε».

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Στην εποχή του Ηροδότου δεν υπήρχε χρονολογικό σύστημα ενιαίο, ούτε στον ελληνικό χώρο ούτε στις διάφορες χώρες που επισκέφθηκε και για τις οποίες έγραψε. Χρονολογεί βασικά κατά γενιές, υπολογίζοντας τρεις γενιές ανά αιώνα· ακολουθεί τη σειρά διαδοχής των Περσών βασιλέων, αναφέροντας π.χ. ότι βρισκόμαστε στο πρώτο έτος βασιλείας του τάδε βασιλιά· αναφέρεται σε εποχές του έτους, σε Ολυμπιάδες και στον επώνυμο άρχοντα της Αθήνας· δίνει χρονικούς προσδιορισμούς στο διάστημα μιας ημέρας, αν πρόκειται να αφηγηθεί κάτι σημαντικό, όπως είναι για παράδειγμα η μάχη των Θερμοπυλών.

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΕΣ π.Χ.

ΓΕΓΟΝΟΤΑ (από την αρχή της Ἱστορίης ως το θάνατο του Ηροδότου)
 560-546 Βασιλεία Κροίσου Λυδών
 569-528 Ο Άμασης βασιλιάς της Αιγύπτου
 550-528 Βασιλεία Κύρου
528-522 Βασιλεία Καμβύση
522-481 Βασιλεία Δαρείου
513 Εκστρατεία Δαρείου κατά των Σκυθών
510 Εξορία Ιππία
508 Μεταρρυθμίσεις Κλεισθένη
499-494 Ιωνική επανάσταση
496 Γέννηση Σοφοκλή
493 Ο Θεμιστοκλής επώνυμος άρχων
492 Α′ εκστρατεία Περσών– Μαρδόνιος (καταστροφή στον Άθω)
490 Β′ εκστρατεία Περσών– Δάτης και Αρταφρένης – μάχη Μαραθώνα – Μιλτιάδης
489 Αποτυχημένη εκστρατεία Μιλτιάδη στην Πάρο, καταδίκη - θάνατος. Θάνατος Δαρείου – ο Ξέρξης βασιλιάς της Περσίας – γέννηση Πρωταγόρα στα Άβδηρα
485/484 Γέννηση Ηροδότου
480 Συνέδριο Ελλήνων στον Ισθμό Γ′ Εκστρατεία Περσών - Ξέρξης. Μάχη Θερμοπυλών - Λεωνίδας, ναυμαχία Αρτεμισίου, Ναυμαχία Σαλαμίνας - Θεμιστοκλής – γέννηση Ευριπίδη
479

Μάχη Πλαταιών - Μάχη Μυκάλης. Κατάληψη του περσικού φρουρίου της Σηστού από τους Αθηναίους. ΤΕΛΟΣ ΙΣΤΟΡΙΗΣ

477 Ίδρυση Α′ Αθηναϊκής Συμμαχίας (έδρα Δήλος)
474 Εξοστρακισμός Θεμιστοκλή
472 Αισχύλου Πέρσες: βραβείο – χορηγός ο Περικλής
470/469 Γέννηση Σωκράτη
468 Θάνατος Αριστείδη - Πρώτη νίκη Σοφοκλή κατά Αισχύλου (Τριπτόλεμος)
467 Νίκη Κίμωνα κατά των Περσών στον Ευρυμέδοντα ποταμό
462 Δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις Εφιάλτη. Ο Περικλής στρατηγός στην Αθήνα (εκλεγόταν επί 29 χρόνια)
460 Γέννηση του Θουκυδίδη
458 Θάνατος του Θεμιστοκλή
456 Θάνατος του Αισχύλου
454 Μεταφορά του ταμείου της Αθηναϊκής Συμμαχίας στην Αθήνα (Αθηναϊκή Ηγεμονία). Δίκη Αναξαγόρα στην Αθήνα για αθεΐα- θάνατος Αλέξανδρου Α′ Μακεδονίας
450 Εκστρατεία Κίμωνα στην Κύπρο – θάνατος Κίμωνα – νίκη Ελλήνων κατά Περσών
448 Ειρήνη με τους Πέρσες (Καλλίειος ειρήνη) – ανοικοδόμηση των ιερών της Αθήνας
447-432 Ανέγερση Παρθενώνα
446 Τριακονταετείς σπονδές Αθήνας- Σπάρτης
445 Γέννηση Αριστοφάνη – Σοφοκλή Αίας
444 Ίδρυση αποικίας Θουρίων από τον Περικλή – ο Ηρόδοτος στους Θουρίους
431

Πελοποννησιακός πόλεμος

430 Λοιμός στην Αθήνα
429 Θάνατος του Περικλή- γέννηση Πλάτωνα (429/428 π.Χ.). Θάνατος Ηροδότου στη δεκαετία 430- 420 π.Χ.

 

 

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΙΣΤΟΡΙΗΣ
ΒΙΒΛΙΑ
ΓΕΓΟΝΟΤΑ
ΠΑΡΕΚΒΑΣΕΙΣ
ΚΛΕΙΩ (Ι)

ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΚΡΟΙΣΟΥ- ΛΥΔΩΝ (560-546 π.Χ.)
Ο Κροίσος πρωταίτιος της σύγκρουσης Ελλήνων /Ευρώπης – Ασίας. Ο Κροίσος υποτάσσει τις ελληνικές πόλεις της Μ.Ασίας. Διάλογος Κροίσου-Σόλωνα. Η ιστορία του Άτη και του Άδραστου. Αναζήτηση συμμάχων από τον Κροίσο- ιστορία Σπάρτης και Αθήνας – πόλεμος του Κροίσου με τους Πέρσες.
Ο Κροίσος στην πυρά από τον Κύρο. Η κατάλυση του κράτους του Κροίσου από τον Κύρο.

Ι

Οι προκάτοχοι του Κροίσου (αναδρομική ·αφήγηση)- ιστορία του Αρίωνα – ιστορία Σπάρτης- η νομοθεσία του Λυκούργου – Λυδικός λόγος – οι Μήδοι – οι Πέρσες-Ίωνες Μ. Ασίας- Δωριείς και Αχαιοί- Έλληνες και Κάρες- Καρικός λόγος -οι Βαβυλώνιοι – χώρες ως την Κασπία θάλασσα – Μασσαγέτες

ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΚΥΡΟΥ (550- 528 π.Χ.) (Ι 95-214)
Καταγωγή Κύρου – απελευθέρωση των Περσών από τους Μήδους (βασιλεία Μήδων: Κυαξάρης, Αστυάγης: ·αναδρομική αφήγηση). Ο Κύρος κυριεύει τις ελληνικές πόλεις της Μ.Ασίας 545 π.Χ. Ο Κύρος κυριεύει τη Βαβυλώνα 539/538.
Ο Κύρος εκστρατεύει κατά των Μασσαγετών 528 π.Χ. Θάνατος του Κύρου.

ΕΥΤΕΡΠΗ (ΙΙ)

ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΚΑΜΒΥΣΗ (528- 522 π.Χ.) (ΙΙ 1 – ΙΙΙ 67)
Ο Καμβύσης υποτάσσει την Αίγυπτο, εκστρατεύει κατά Λιβύων, Καρχηδονίων, Αμμωνίων και Αιθιόπων. Πόλεμος Σπάρτης- Σάμου, τυραννία Πολυκράτη, συμμετοχή Κορινθίων στον πόλεμο κατά της Σάμου. Θάνατος Καμβύση. Βασιλεία Μάγου (522- 521 π.Χ.) (ΙΙΙ 61- 79, 139- 147).

 

ΙΙ

Αίγυπτος: φύση της χώρας, ο Νείλος, Θωμάσια, Νόμοι, Ιστορία, Νόμοι των Αιθιόπων

ΘΑΛΕΙΑ (ΙΙΙ)

ΙΙΙ

Το δαχτυλίδι του Πολυκράτη. Περίανδρος (τύραννος Κορίνθου). Από την ιστορία της Σάμου – κτίσματα της Σάμου. Οι Ινδοί – οι εσχατιές της οικουμένης

ΜΕΛΠΟΜΕΝΗ (IV)

ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΔΑΡΕΙΟΥ (522/1- 485 π.Χ.) (ΙΙΙ 84 – VII 3)
Ο Δαρείος καταπνίγει την επανάσταση των Βαβυλωνίων (ΙΙΙ). Κατάληψη της Σάμου από τους Πέρσες (ΙΙΙ). Εκστρατεία Δαρείου κατά των Σκυθών (ΙV). Εκστρατεία στη Λιβύη (ΙV). Υποτάσσει Θράκες και Μακεδόνες (ΙV, V). Ιωνική επανάσταση (V) – άλωση και καταστροφή της Μιλήτου από τους Πέρσες, το τέλος της ιωνικής επανάστασης (VΙ). Εκστρατεία Μαρδόνιου κατά της Ελλάδας (492 π.Χ.) ναυάγιο στον Άθω (VΙ). Εκστρατεία Δάτη και Αρταφρένη- Μάχη Μαραθώνα (490 π.Χ.) (VΙ). Θάνατος Δαρείου.

IV

Σκυθικός λόγος- οι Υπερβόρειοι, – το σχήμα της οικουμένης – Λιβυκός λόγος

ΤΕΡΨΙΧΟΡΗ (V)

V

Περιήγηση Θράκης- οι λιμναίοι της Πρασιάδας – Ιστορία της Σπάρτης – Ιστορία της Αθήνας – Η πτώση των Πεισιστρατιδών, πόλεμος Αθηναίων - Αιγινητών – Αίγινα Ιστορία της Κορίνθου (οι Κυψελίδες) – οι Αλκμεωνίδες

ΕΡΑΤΩ (VI)

VI

Η «σαγήνευση»
Η ιστορία του Μιλτιάδη – η Αίγινα- Ιστορία της Σπάρτης- η τύχη του Μιλτιάδη

ΠΟΛΥΜΝΙΑ (VII)

ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΞΕΡΞΗ (485- 465 π.Χ.) (VII 4 - IX 122)
Ο Ξέρξης καταπνίγει την επανάσταση των Αιγυπτίων - εκστρατεία Ξέρξη κατά της Ελλάδας: μάχη Θερμοπυλών (480 π.Χ.) (VII) (VΙΙΙ): ναυμαχία Αρτεμισίου 480 π.Χ. –ο Ξέρξης στην Αθήνα- ναυμαχία Σαλαμίνας 480 π.Χ. – επιστροφή Ξέρξη- Ο Μαρδόνιος στην Ελλάδα

ΙΧ: μάχη Πλαταιών 479 και Μυκάλης (479 π.Χ.)- κατάληψη του περσικού φρουρίου της Σηστού στον Ελλήσποντο (479 π.Χ.) από τους Έλληνες.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ (IX 122)

VΙΙ

Η ιστορία του Σπερθία και του Βούλη – πόλεμος Ελλήνων και Καρχηδονίων στη Σικελία – ο Δημάρατος και η Σπάρτη

ΟΥΡΑΝΙΑ (VIII)

VΙΙΙ

Θεσσαλείς και Φωκείς.
Οι Πελοποννήσιοι.
Η βασιλική δυναστεία των Μακεδόνων

ΚΑΛΛΙΟΠΗ (IX)

ΙΧ

Αποφθέγματα Κύρου
{Σε διάφορα σημεία του έργου σποραδικές αναφορές στην πεντηκονταετία 479- 431 π.Χ. και στην πρώτη φάση του πελοποννησιακού πολέμου 431- 421 π.Χ.}


1 ορθολογισμός: με τον όρο «ορθολογισμός» του Ηροδότου εννοούμε ότι ο ιστορικός εκφράζει τη δυσπιστία του σε παράδοξες ή αντιφατικές πληροφορίες, ότι αναζητεί τις αιτίες (γεγονότων, καταστάσεων, συμπεριφορών) όχι σε μύθους αλλά κυρίως σε γεγονότα που μπορούν να υποβληθούν σε κριτικό έλεγχο, να ελεγχθούν με τη λογική.

2 εμπειρισμός:η μεθοδολογία του Ηροδότου είναι στη βάση της εμπειρική, γιατί ο ιστορικός στηρίζεται πιο πολύ στην αυτοψία (ελέγχει με αυτοψία τις πληροφορίες του, βλέπει και ακούει ο ίδιος, κρίνει με την εμπειρία) ή και, όταν δεν μπορεί να ελέγξει με αυτοψία τις πληροφορίες του, τις συγκρίνει με την εμπειρία.

3 Θα μιλήσουμε γι'αυτό στην 1η ενότητα.