Ηρωικό ιδεώδες

Συνομιλία του Oδυσσέα με τον Aχιλλέα, Νέκυια λ 522-604/<467-540>

[Ομηρικά Έπη: Οδύσσεια, Α΄ Γυμνασίου]

Διάλογος Έκτορα και Ανδρομάχης, Ιλιάδα Ζ 440-465

[Ομηρικά Έπη: Ιλιάδα, Β΄ Γυμνασίου]

Ο ομηρικός ηρωικός κώδικας, Ιλιάδα Ζ 208-209

«αἰέν ἀριστεύειν καί ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων,
μηδέ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν.»

[Ομηρικά Έπη: Ιλιάδα, Β΄ Γυμνασίου]

Ομηρικά Έπη, Ηρωικό ιδεώδες

Τυρταίος, Ελεγεία
Τιμή να πεθαίνεις στους πρώτους ανάμεσα,
πολεμώντας γερά για την πατρίδα, λεβέντης.
Μα την πατρίδα ν' αφήνεις, τα χωράφια τα πλούσια
και φτωχός να γυρνάς στερημένος απ' όλα,
είναι ντροπή απ' όλες χειρότερη,
να γυρίζεις διωγμένος, με γέρο πατέρα
και μάνα γλυκιά,
με τα παιδιά σου μικρά και την καλή σου γυναίκα.
Βάρος θα είσαι όπου κι αν πας,
ανάγκες γεμάτος και φτώχεια πικρή,
και τη γενιά θα ντροπιάζεις, ανίσχυρος,
και κάθε ατίμωση και συμφορά θ' ακολουθάει.
Τον πλάνητα άντρα και τη γενιά του κανείς
ούτε τον σέβεται ούτε φροντίζει.
Για τη γη μας, λοιπόν, με ψυχή να παλαίψουμε,
για τα παιδιά μας να πέσουμε χωρίς δισταγμό,
δεν είναι τώρα η ζωή μας για λύπη.
Στη μάχη, ω νέοι, τη θέση κρατώντας
μην κάνετε πίσω· και άφοβοι να 'σαστε
με την ψυχή σας στο στήθος γερή και ακράτητη
και τη ζωή σας χαλάλι· άντρας προς άντρα.
Και της μάχης τους συντρόφους -όσους δεν έχουν
της νιότης τη δύναμη,
μην τους αφήνετε στην παράταξη μόνους.
Ντροπή μέσ' τους πρώτους να πέφτει παλιότερος
πριν απ' τον νέο,
με χιόνια μαλλιά και άσπρα τα γένια
και μέσα στο χώμα να ξεψυχά η ψυχή του,
κρατώντας στα χέρια ματωμένα τα όπλα
-ντροπή να τα βλέπεις-
και το σώμα γυμνό ντροπιασμένο να κείται.
Όμως στον νέο όλα ταιριάζουν και όμορφα είναι,
όσο υπάρχει της νιότης η δύναμη.
Τον θαυμάζουν οι άντρες,
τον αγαπούν οι γυναίκες, όσο αναπνέει
και ένδοξος είναι, αν πέσει στους πρώτους.
Όλοι λοιπόν με γερά στυλωμένα τα πόδια στη γη
και τα χείλη με πείσμα να δαγκώνουν ματώνοντας.

[πηγή: Αρχαίοι Έλληνες Λυρικοί 1. Καλλίνος, Τυρταίος, Αρχίλοχος,  μτφρ.: Κ. Τοπούζης, εκδ. Επικαιρότητα, Αθήνα 1997]

Καλλίνος Εφέσιος, Ελεγεία
Ως πότε θα'στε ξένιαστοι; Πότε θ' αντρειέψει, νιοί, η καρδιά σας;
Δε ντρέπεστε όσους κατοικούν ολόγυρά σας, που έτσι
το ρίξατε όξω; Λέτε πώς σας σιγουρεύει ειρήνη κι όμως
την οικουμένη ο πόλεμος ακέρια αναταράζει.
Καθένας, πέφτοντας, στερνή φορά ας τινάξει το κοντάρι!
Κι είναι καμάρι και τιμή να διαφεντεύει ο άντρας
τον τόπο του και τα παιδιά και τη γυναίκα την καλή του
απ' τους οχτρούς του ο θάνατος, άμα το γράψ' η μοίρα,
τότε κοπιάζει αλλά μπροστά, σαν πάρει ο πόλεμος ν' ανάψει,
τραβάτε το ίσιο το κορμί και το σπαθί υψωμένο,
σφίγγοντας την ατρόμητη καρδιά κάτου απ' την ασπίδα.
Το θάνατο δε γίνεται να τον ξεφύγει ούτ' ένας
άνθρωπος μήτε απ' τη σειρά των αθανάτων κι αν κρατάει.
Πολλές φορές ξεφεύγοντας των κονταριών τον χτύπο
γυρίζουν και στο σπίτι τους θανατικό ύστερα τους βρίσκει,
Μα αυτοί δεν είναι αγαπητοί και ζηλευτοί στη χώρα,
ενώ μεγάλοι και μικροί θρηνούν τον άλλον, αν πεθάνει
γιατί το λιονταρόψυχο τον μακαρίζουν όλοι
σα σκοτωθεί και ζώντας μαζί με τους ημίθεους στέκει.
Σαν πύργος, σαν καστρόπυργος στα μάτια τους φαντάζει,
γιατί ένας μοναχός του αυτός έδειξε για πολλούς αξιάδα.
(μτφρ. Γ. Κοντζιούλας)

[πηγή: Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Μάθημα: Ομηρικά Έπη Α΄ και Β' Γυμνασίου]

Ο Θούριος του Ρήγα Βελεστινλή

[πηγή: Πολιτιστικός Θησαυρός της Ελληνικής Γλώσσας]

Αριστοφάνη Ειρήνη, στ. 1291 -1304

[πηγή: Οι Κωμωδίες του Αριστοφάνη, μτφρ. Θρ. Σταύρου, Αθήνα 1967. Ειρήνη, στ. 1291 -1304]